( Dört fıkıh mezhebi yan yana )
Bu tablo nasıl okunur?
Her hücre, o geleneğin kendi müellifine ait doğrulanmış bir cümledir; geleneğin tamamına genellenmez. Bir hücreye tıklayınca o geleneğin aşağıdaki tam bölümüne gidilir.
- HANEFÎKaynaklı görüş
Mükellef ve hür bir kadının velisi olmaksızın kendi nikâhını kıymasının geçerli olduğu, ilgili Kur'an ayetlerinin nikâh fiilini doğrudan kadına isnat etmesiyle temellendirilmektedir.
- ŞÂFİÎKaynaklı görüş
Kaynakta, babanın evlendirdiği bâkire ile efendinin evlendirdiği cariye hariç olmak üzere nikâhın veli, kadının rızası, erkeğin rızası ve iki adil şahitle sabit olduğu aktarılmaktadır.
- MÂLİKÎKaynaklı görüş
Velinin nikâh akdinin sıhhat şartı olduğu, kadının ne kendisini ne de bir başkasını evlendirme yetkisinin bulunmadığı ifade edilmektedir.
- HANBELÎKaynaklı görüş
Velisiz nikâhın bâtıl olduğunu bildiren nebevî rivayetler esas alınarak velinin varlığı nikâhın vazgeçilmez bir sıhhat şartı kabul edilmektedir.
Kaynakta, velisiz nikâh olmayacağına dair rivayetler doğrultusunda ilim ehlinin amel ettiği ve veli bulunmaksızın nikâhın kabul edilmediği belirtilmektedir.Mü’min Hanımlara Özel Uyarılar Kadının velisinin izni ve müdahalesi olmaksızın kendi başına akdettiği nikâhın sahih kabul edilmediği güncel da vurgulanmaktadır.Fatawa
Küçük kızın kendisini evlendirmesi hâlinde velinin icazetiyle akdin geçerli sayılacağı; Şâfiî'nin ise kadınların irade beyanının nikâha elverişli görülmemesi gibi gerekçelerle veli onay verse dahi akdin geçerli olmayacağını belirttiği nakledilmektedir.el-Mebsût
Akrabadan velisi bulunmayan kadının evlendirilmesinde velayetin kamu otoritesine ait olduğu ve yöneticinin velisi bulunmayan kimselerin velisi sayıldığı ifade edilmektedir.Binaya Sharh Hidaya
Yakın veli varken uzak velinin kadını denk biriyle evlendirmesi durumunda, veliler arasındaki öncelik sıralamasının bir bağlayıcılık değil tercih esasına dayanması gerekçesiyle akdin geçerli sayılacağı kaydedilmektedir.Thamr Dani
İncelenen metinlerde velisiz nikâhın geçersiz olduğunu belirten görüşlerin yanı sıra, akdin kadının iradesiyle kurulabileceğini veya velinin yahut hâkimin onayına bağlı olarak geçerlik kazanacağını belirten ictihadlar da yer almaktadır.Tafsir ShafiʿiMaʿunael-ÜmmTebyînü'l-hakāik
( Dört fıkıh mezhebi )
Başlıklar neye göre konuyor?
Başlıklar, cümlenin dayandığı eserin müellifine göre konur. Müellifin mezhebi yalnız klasik müellifin Arapça adındaki mezhep nisbesinden (el-Hanefî, eş-Şâfiî…), OpenITI künyesinden ya da mezhebini kendi cümlesiyle söyleyen TDV İslâm Ansiklopedisi maddesinden okunur; birden çok mezhep söylenen, mezhebi tartışmalı ya da değişmiş görünen ve nisbesi kabile adı olabilecek müellif hiçbir başlığa yazılmaz, mezhebi kaynakla kayıtlı olmayan müellif de genel kısımda kalır. Her cümle kendi müellifinin sözüdür, mezhebin tamamına genellenmez. Kur'ân, hadis mecmuaları ve çağdaş kaynaklar başlıkların üstünde durur.
Hanefîlere göre
Mükellef ve hür bir kadının velisi olmaksızın kendi nikâhını kıymasının geçerli olduğu, ilgili Kur'an ayetlerinin nikâh fiilini doğrudan kadına isnat etmesiyle temellendirilmektedir.Tebyînü'l-hakāik Kadının kendi nikâh akdini bizzat üstlenebilmesi, nikâha konu olan hakkın veliye değil kadına ait olması gerekçesiyle açıklanmaktadır.Ghurra Munifa Nikâhta veli şartına dair rivayetlerin sıhhat ve delaleti tartışılarak bu şartın bazı değerlendirmelerde sıhhat değil kemal şartı görüldüğü zikredilmektedir.Tanbih
Bir rivayette, kadının velisinin izni olmaksızın yaptığı nikâhın sayılacağı, zifaf halinde hak kazanacağı ve velisi bulunmayan kimselerin velisinin yönetici olduğu bildirilmektedir.Ihsan
Kaynakta, velisiz nikâhın geçersiz ve bâtıl olduğuna dair doğrudan nakledilmiş sahih bir bulunmadığı ifade edilmektedir.el-Mugnî ani'l-hıfzi ve'l-kitâb
Nikâh akitlerinde ihtilaflı konulardan kaçınıp ihtiyatla hareket edilmesi tavsiye edilmekle birlikte, şahitlik ve denklik şart koşulup veli şartı aranmayan veya kadının durumuna göre veli şartına dair farklı rivayetler bulunan yaklaşımların mevcut olduğu kaydedilmektedir.Tanbih
Nikâhta velayet şartının küçüklükten kaynaklanan ehliyet eksikliğine dayandığı, bu sebeple küçüklerin ancak velileri aracılığıyla evlendirilebileceği belirtilmektedir.el-Lübâb fî şerhi'l-Kitâb
Nikâhta velayet yetkisinin asabe olan akrabalara ait olduğu, asıl veli varken daha uzaktaki velinin kıydığı akdin ise asıl velinin onayına bağlı olarak askıda kalacağı ifade edilmektedir.Tanqih Fatawa
Şâfiîlere göre
Kaynakta, babanın evlendirdiği bâkire ile efendinin evlendirdiği hariç olmak üzere nikâhın veli, kadının rızası, erkeğin rızası ve iki adil şahitle sabit olduğu aktarılmaktadır.Tafsir Shafiʿi Velisiz nikâh olmayacağını belirten rivayetteki nefyin nikâhın şer'î sıhhatine taalluk ettiği ve akdin geçerliliği için rüşd sahibi velinin şart olduğu belirtilmektedir.Şerhu Süneni Ebî Dâvûd Velisiz akdedilen bir nikâh akdinin geçerliliğinin, velinin veya hâkimin sonradan vereceği icazete bağlı (mevkuf) olabileceği Ebû Yûsuf'tan nakledilmektedir.el-Ümm
Kadının kendi üzerinde velisinden daha fazla hak sahibi olduğunu bildiren ifadenin, velisiz nikâhı geçersiz kılan rivayetler ışığında akdi bizzat yapma yetkisi değil, evliliğe rıza gösterme hakkı şeklinde anlaşılması gerektiği belirtilmektedir.Kashf Manahij
Evlilik akdinde velinin şart koşulmasının ve müdahalesinin gözetilmesinin temel gerekçesi, taraflar arasındaki denklik (kefâet) ilkesinin korunması olarak temellendirilmektedir.Gāyetü's-sûl
Evlendirme velayetinde yetkinin öncelikle en yakın veliye ait olduğu, yakın veli mevcutken daha uzaktaki velinin yaptığı nikâhın geçerlilik taşımayacağı bildirilmektedir.el-Ümm
Hukuken yetkisiz şekilde ve yasaklanan biçimde kurulan evlilik akitlerinin sonradan izin verilmesiyle geçerlilik kazanamayacağı, zifaf gerçekleşmiş olsun ya da olmasın feshin gerekeceği kaydedilmektedir.el-Üm
Velisi bulunmayan bir kadının yetkisiz biri aracılığıyla evlenmesi durumunda, akdin velisiz kurulması gerekçesiyle sonradan onaylansa bile geçersiz sayılacağı aktarıldığı gibi, denklik ve zifaf gerçekleştiğinde feshin aranmayacağı yönünde görüşler de aktarılmaktadır.Tawdih
وإذا تزوج الرجل المرأة بشاهدين من غير أن يزوجها ولي والزوج كفؤ لها فإن أبا حنيفة رحمه الله كان يقول: النكاح جائز ألا ترى أنها لو رفعت أمرها إلى الحاكم وأبى وليها أن يزوجها كان للحاكم أن يزوجها ولا يسعه إلا ذلك ولا ينبغي له غيره فكيف يكون ذلك من الحاكم والولي جائزا ولا يجوز ذلك منها وهي قد وضعت نفسها في الكفاءة بلغنا عن علي بن أبي طالب رضي الله تعالى عنه أن امرأة زوجت ابنتها فجاء أولياؤها فخاصموا الزوج إلى علي رضي الله تعالى عنه فأجاز علي النكاح وكان ابن أبي ليلى لا يجيز ذلك وقال أبو يوسف: هو موقوف وإن رفع إلى الحاكم وهو كفء أجزت ذلك كأن القاضي ها هنا ولي بلغه أن ابنته قد تزوجت فأجاز ذلك.
الشافعي رحمه الله تعالى: كل نكاح بغير ولي فهو باطل لقول النبي : (أيما امرأة نكحت بغير إذن وليها فنكاحها باطل ثلاثا).Mâlikîlere göre
Velinin nikâh akdinin sıhhat şartı olduğu, kadının ne kendisini ne de bir başkasını evlendirme yetkisinin bulunmadığı ifade edilmektedir.Maʿuna Velisiz kıyılan nikâhın feshedilmeden önceki boşanma veya ölüm durumunda miras ve mehir gibi neticelerinin bulunabileceği aktarılmaktadır.Tabsira Aktarılan rivayette, yetkisiz kimsenin evlendirmesi durumunda velinin bu akde icazet verebileceği ve yöneticinin de veli sayıldığı görüşü Mâlik'ten nakledilmektedir.Dhabb ʿAn Madhhab Imam Malik
Kaynaklarda, nikâhta yetki sahibi olan velinin, kadının rızasının bulunması halinde velayeti altındaki kadınla bizzat evlenebileceği ve bu akdi kendisinin akdedebileceği belirtilmektedir.Ishrafet-Telkīn fi'l-fıkhi'l-MâlikîʿUyun Masail
Kaynakta, velisinin izni olmaksızın evlenen kadının nikâhının bâtıl sayılacağını belirten nebevî rivayet delil gösterilerek, şartı eksik bırakılan bir akdin sonradan verilecek icazete kadar askıda (mevkûf) kalamayacağı ifade edilmektedir.Ishraf
Kaynakta, cebir yetkisi bulunmayan yakın velinin mevcudiyetine rağmen daha uzaktaki velinin veya velisi olmayan kadın adına hâkimin rızaya dayalı olarak kıydığı nikâh akdinin geçerli olacağı aktarılmaktadır.Mevâhibü'l-celîl li-şerhi Muhtasarı Halîl
Kaynakta, nikâhtaki velayet yetkisinin velinin şahsî hakkı kabul edildiği hallerde, kadının denk biriyle evlenmesi ve ilgili velinin durumu bilip benimsemesiyle akdin sıhhat kazanıp feshedilmeyeceği kaydedilmektedir.Sharh Mayyara
Hanbelîlere göre
Velisiz nikâhın bâtıl olduğunu bildiren nebevî rivayetler esas alınarak velinin varlığı nikâhın vazgeçilmez bir sıhhat şartı kabul edilmektedir.Keşşâfü'l-kınâ'Şerhu Müntehe'l-İrâdât Velisiz nikâh kıyılmış ve bir hâkim bu akdin geçerliliğine hükmetmişse, ictihada açık ihtilaflı bir mesele olduğundan bu hükmün bozulmayacağı kaydedilmektedir.Masail Muhimma
Nikâhtaki velayet yetkisinin doğrudan şer'î hükme dayanması sebebiyle velinin, kadının izni olmaksızın akdi gerçekleştirmek üzere bir vekil tayin edebileceği belirtilmektedir.el-Muğnî Kaynakta, daha yakın veli hazır iken ve onun izni bulunmaksızın, kadın razı olsa dahi daha uzak velinin kıydığı nikâhın sahih olmayacağı belirtilmektedir.Masail Muhimma
Velinin vekilinde de velide aranan şartların bulunması gerektiği, eşit derecedeki velilerden kadının sadece birini yetkilendirmesi durumunda diğerinin akit yapamayacağı ve nikâhın ancak şahitler huzurunda akdedilebileceği kaydedilmektedir.Delîlü't-tâlib li-neyli'l-metâlib
Bu sürüm deneme aşamasındadır. Mezhepler arasında görüş ayrılığı olan konularda cevap bir görüşü öne çıkarabilir veya görüşleri âlim adıyla göstermeyebilir. Karar vermeden önce kaynaklara ve ehline danışın.