Fetihler sonucu beytülmale intikal eden yüksek miktardaki mal varlığının dağıtımı ve ordu mensuplarının tespiti zorlaşınca Hz. Ömer meseleyi sahâbîlerle istişare etmiştir.Târîhu'r-rusül ve'l-mülûkDīwān al-mubtadā wa-l-ḫabar fī tārīḫ al-ʿArab wa-al-barbar wa man ʿāṣarahum min ḏawī al-šaʾn al-akbar İstişarede Bizans veya Sasani hükümdarlarının uyguladığı kayıt defterleri sistemi gündeme getirilmiş ve Hz. Ömer bu idari usulün tatbik edilmesini benimsemiştir.Târîhu'r-rusül ve'l-mülûkDīwān al-mubtadā wa-l-ḫabar fī tārīḫ al-ʿArab wa-al-barbar wa man ʿāṣarahum min ḏawī al-šaʾn al-akbarFakhri Fi Adab
Hz. Ömer, Kureyş nesebini iyi bilen Akîl b. Ebî Tâlib, Mahreme b. Nevfel ve Cübeyr b. Mut'ım'ı görevlendirerek halkın divana yazılmasını emretmiştir.Târîhu'r-rusül ve'l-mülûkMukaddime Katipler kayda önce hilafet makamından başlamak isteseler de Hz. Ömer sıralamanın Hz. Peygamber'e olan akrabalık ve yakınlık derecesine göre başlatılmasını şart koşmuştur.Târîhu'r-rusül ve'l-mülûkNihayat Matlab Hicri yirminci yılın Muharrem ayında tertip edildiği de aktarılan bu kayıt düzeninde önce Araplar, ardından Arap olmayanlar kaydedilmiştir.THE VIRTUE OF AHL AL-BAITMukaddime
İslam'da ilk kez Hz. Ömer tarafından ihdas edilen bu divan ile askerler ve kendilerine tahsisat bağlanan hak sahipleri resmi kütüklere kaydedilmiştir.Nukhab AfkarJawahir Adab Usul eserlerinde Hz. Ömer'in divan ihdas etmesi, nasslarda açık bir hüküm bulunmayan kamusal alanlarda -ı ile amel edilmesinin örneği olarak değerlendirilmiştir.Muʿin HukkamSharh TanqihAsl Jamiʿ
Kaynakta, bu dönemde temeli atılan divan düzeninde görevli kâtibin haraç ve cizye gibi kamu gelirlerini, askerlere, hâkimlere ve idarecilere tahsis edilen ödenekleri kayda geçirdiği ve valilerle olan resmî yazışmaları yürüttüğü aktarılır.Târîhu't-temeddüni'l-İslâmî
Kaynakta, Hz. Ömer'in hilafeti döneminde fetihlerin çoğalması, yeni şehirlerin kurulması ve divanların kayda geçirilmesiyle İslam dairesinin genişlediği ifade edilir.el-Mevâhibü'l-ledünniyye
Kaynaklarda divan teşkilatının kurulmasını tetikleyen somut gelişmenin, Bahreyn bölgesinden intikal eden yüksek miktardaki gelirin muhafazası ve idaresi ihtiyacı olduğu aktarılır.Tamhid Tarikh Falsafa IslamiyyaKanz al-durar wa ǧāmiʿ al-ġurar
İlk dönemde haraç ve maliye kayıtlarının Şam'da Rumca, Irak'ta Farsça, Mısır'da ise Kıptîce tutulduğu ve bu defterlerin tanziminde yerel unsurlardan istifade edildiği belirtilir.Tamhid Tarikh Falsafa Islamiyya
Fethedilen yeni idari merkezlerde divanların kurulmasıyla birlikte her bölgeye ordu kütüklerini ve beytülmal kayıtlarını yürütmek üzere birer kâtibin tayin edildiği ifade edilir.Târîhu't-temeddüni'l-İslâmî
Divan defterlerine kaydedilen hak sahiplerine verilecek tahsisatın, devletin kuruluş ve genişlemesine sundukları hizmet ile üstlendikleri derecelere göre belirlendiği aktarılır.Târîhu't-temeddüni'l-İslâmî
Divan kütüklerinde yer alan kabilelerin genel sıralamasında soy bağı ve nesebe yakınlık derecesinin temel kıstas olarak uygulandığı kaydedilir.Tahrîcü'd-delâlâti's-sem'iyye
حدثني الحارث، قال: حدثنا ابن سعد، قال: حدثنا محمد بن عمر، قال: حدثني عائذ بن يحيى، عن أبي الحويرث، عن جبير بن الحويرث بن نقيد، أنّ عمر بن الخطاب رضي الله عنه استشار المسلمين في تدوين الدواوين، فقال له علي بن أبي طالب: تقسم كلّ سنة ما اجتمع إليك من مال، فلا تمسك منه شيئًا. وقال عثمان بن عفان: أرى مالًا كثيرًا يسع الناس، وإن لم يحصوا حتى تعرف من أخذ ممن لم يأخذ، خشيت أن ينتشر الأمر. فقال له الوليد بن هشام بن المغيرة: يا أمير المؤمنين قد جئت الشأم، فرأيت ملوكها قد دوّنوا ديوانًا، وجنّدوا جندًا، فدوّن ديوانًا، وجند جندًا. فأخذ بقوله، فدعا عقيل بن أبي طالب ومخرمة بن نوفل وجبير بن مطعم، وكانوا من نسّاب قريش - فقال: اكتبوا الناس على منازلهم؛ فكتبوا فبدءوا ببني هاشم؛ ثم أتبعوهم أبا بكر وقومه، ثم عمر وقومه على الخلافة؛ فلما نظر فيه عمر قال: لوددت والله أنه هكذا؛ ولكن ابدءوا بقرابة رسول الله ؛ الأقرب فالأقرب، حتى تضعوا عمر حيث وضعه الله.Bu sürüm deneme aşamasındadır. Mezhepler arasında görüş ayrılığı olan konularda cevap bir görüşü öne çıkarabilir veya görüşleri âlim adıyla göstermeyebilir. Karar vermeden önce kaynaklara ve ehline danışın.